Het verloren land

Een jaar voor het overlijden van mijn tante Gré ging ik op bezoek in haar nieuwe woning in de Rotterdamse wijk Ommoord. Ze had een paar weken eerder gevraagd om langs te komen, omdat ze wat persoonlijke spullen wilde overdragen. Blijkbaar had ze een voorgevoel dat haar leven ten einde liep.

In die kleine verzorgingsflat, slechts een paar etages verwijderd van de woning van tante Roos, weduwe van oom Hans, praatten we allereerst over de dagelijkse beslommeringen. Tegen de tijd dat de glaasjes Port op tafel kwamen vertelde ze over wat ze voor mij in petto had. Het was niet veel… zei ze lichtelijk verontschuldigend… maar misschien dat het niet zonder belang voor mij was. Ze schoof me een doosje toe met familiefoto’s. Op dat moment begon de betovering door het verleden.

Dat kleine doosje omsloot 44 fotografische beelden, die ieder op zich een eigen verhaal vertellen. Ze bestaan uit een enkele professionele foto vanwege een huwelijk of een andere mijlpaal, als hobby vervaardigde kiekjes, obscure prentjes gefabriceerd met een zelfgemaakte camera en dan die ene mysterieuze foto van een gezelschap in vreemde, mij onbekende klederdracht.

Die middag zijn we tot diep in de avond bezig om één voor één cijfers te zetten op de achterkanten van foto’s en parallel daarmee, op een notitieblok, de namen van de afgebeelde personen te noteren. Het zou vele jaren later een bron zijn voor verder onderzoek.

We praatten nog wat na waarbij zij, de jongste zus van mijn vader, zich liet ontvallen dat ze heftig teleurgesteld was in het Rooms Katholieke geloof dat ze van huis uit had meegekregen. Of preciezer, dat ze geschokt was door de voortdurende onthullingen over de intriges en machtspolitiek van de kerk die alles wat God verboden had in werkelijkheid zelf praktiseerde. Wat was dan de zin geweest van de opgelegde gehoorzaamheid aan wetten en plichten die het leven beperken? Ik had daar geen antwoord op en zij evenmin. Begrip is als kennis, van een trage sluimerende orde.

Dat doosje van mijn tante is in de jaren daarna een eigen leven gaan leiden. Het bleek een object voor bespiegeling, stamboomonderzoek en aanleiding voor gesprekken met familieleden die over de inhoud iets zinnigs konden zeggen. Ik kan er nog steeds naar terugkeren om nieuwe betekenis te vinden.

Mijn tante had ooit een reis gemaakt naar Tsjechië en de gemeente bezocht waar mijn overgrootvader geboren, getogen en getrouwd was. De omgeving waar zijn eerste dochter Margaretha het levenslicht zag. Het bezoek aan dat plaatsje, Wassersuppen, dat tegenwoordig Nemanice heet was voor mijn tante een afknapper. Niet alleen was er niets te vinden van de wortels van onze familie, ook het gemeentearchief bleek verdwenen. Zelfs de huizen waren in rook opgegaan. Onverrichterzake keerde ze terug naar Nederland.

Meer dan dertig jaar later ontdek ik de reden daarvoor.

Nemanice ligt in Zuid Bohemen en vlak bij de Duitse grens. Na 1948 werd dat gebied door het Communistische regime van Tsjecho-Slowakije uitgeroepen tot Sperrgebiet in het kader van de politiek van het ijzeren gordijn. Bijna alle gemeenten, plaatsen en dorpen die binnen die zone lagen zijn in die tijd ontruimd en afgebroken.

Het gemeentearchief verhuisde naar Pilzen, Cheb en München. Dat laatste vraagt om uitleg. Zuid Bohemen is ook bekend als Sudetenland. Een streek waar sinds oudsher Duits gesproken werd en dat in de aanloop naar de tweede wereldoorlog door Nazi-Duitsland werd geconfisqueerd.

Na de oorlog moesten alle Sudeten Duitsers het gebied verlaten. Represailles en moordpartijen waren aan de orde van de dag. Wat nog restte aan Zuid Boheemse cultuur werd met de grond gelijk gemaakt. Toch vond ik nog fotomateriaal uit de tijd van mijn overgrootouders op een Tsjechische website.

Als tante Gré geleefd had in het internet tijdperk dan was haar zoektocht minder dramatisch verlopen. Dat ik in staat was het bovenstaande te achterhalen is te danken aan mijn onderzoekingen en het contact, via e-mail, met Markus Gruber, een wetenschapper en schrijver van een boek over Wassersuppen en haar omgeving. Zonder digitale middelen was dit volkomen onmogelijk geweest.


Advertentie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close