Vrouwenlevens

Johanna Louisa Koch (Tante Jo) *Loenersloot 4 december 1889 +Voorburg – rondom 1982 is de jongste dochter. Als je foto’s van haar ziet uit begin vorige eeuw, dan zie je een mooie elegante jonge vrouw waar veel meer in zat dan een toekomstig bestaan als huisvrouw. Of dat werkelijk gestalte kon krijgen is een vraag, uiteindelijk bleef ze ongehuwd.

Tante Jo is na haar vertrek uit Loosdrecht diverse malen verhuisd. Eerst naar Tilburg waar ze introk bij haar zus Margaretha en haar man Dorus, daarna woont ze vanaf 8 juni 1923 in de Valeriusstraat 137 in Amsterdam en verhuisd ze op 15 November 1923 naar de Goudseweg 127 in Rotterdam waar ze intrekt bij haar oudere broer Andreas en zijn gezin. Deze onrust werpt lange, donkere schaduwen vooruit op haar toekomst.

Wanneer en waar zij precies werd opgenomen in een Psychiatrische kliniek is onduidelijk. Omdat de overlevering zegt dat dit in Voorburg was kunnen we er van uitgaan dat de Rooms Katholieke inrichting Schakenbosch van de Robert-Fleury Stichting werd bedoeld. Wat we zeker weten is dat zij tot op zeer hoge leeftijd in deze kliniek heeft verbleven. Volgens mijn vader is zij daar rond 1982 overleden op 93-jarige leeftijd. De tragiek van Tante Jo herken je in verhalen van patiënten met dezelfde diagnose: godsdienstwaanzin. Waarschijnlijk was zij eenzaam, angstig, verward en vooral een gelovig mens zonder grenzen.

Godsdienst speelde een te grote hoofdrol in haar leven. Dit herken je ook, zij het in mindere mate, bij andere familieleden. Het was een tijdsverschijnsel dat van 1850 tot 1970 het leven van honderdduizenden veelal negatief heeft beïnvloed. In die zin was het demasqué van tante Gré goed te begrijpen en ook na te voelen. Als gevolg van de te serieus genomen vorm van indoctrinatie,
waaraan Johanna Louisa in het begin van haar leven heeft blootgestaan, ontwikkelde zij, naar je kunt aannemen, een gehoorzaamheid-syndroom; een fenomeen dat in elk godsdienstig fundamentalisme voorkomt.

Dit syndroom zorgt voor levensangst, ongefundeerde schuldgevoelens, misplaatste schaamte en de behoefte voortdurend boete te moeten doen. Vrouwen (en mannen) met dit predikaat zijn destijds veelal foutief gediagnosticeerd. Zij waren echter niet bij machte om het tegendeel te bewijzen en hebben daar vermoedelijk erg onder geleden. De ontwikkeling van de psychiatrie was bovendien nog in het stadium dat hospitalisering usance was. Na de slaapkuren kwamen de medicijnen. Die onderdrukten de emoties zodat veel verdriet onopgemerkt bleef.

De rol die religie speelde in deze levens mag niet onderschat worden. De Nederlandsche maatschappij was tot einde zeventiger jaren nog ingedeeld in zuilen. De Katholieke zuil was overheersend. Een vriend van mijn vader zei daar ooit over: ‘als je nu in de multicurele samenleving over straat loopt en ziet hoeveel mensen van andere origine zijn, kun je dat vergelijken met de clerus. Het zag vroeger zwart van de nonnen, priesters, pastoors en andere Rooms Katholieke geestelijken op straat.’ Vandaar dat binnen ieder groot gezin een surplus voor de clerus werd gereserveerd.

Marie Andrea Koch (Tante Marie) *Loenersloot 1 januari 1871 +Den Bosch 13 juni 1940, was een religieuze (kloosterling) van de Congregatie der Zusters van de Heilige Maagd Maria, genaamd het gezelschap van Jezus, Jozef en Maria. Dit klooster van zusters die volgens de derde regel van Sint-Franciscus leefden (verplicht tot een aantal vaste gebeden per dag, tot werken van naastenliefde en barmhartigheid, het geven van aalmoezen en een sobere leefwijze), dat Marienborch of oorspronkelijk Op den Uijlenbergh genoemd werd, had een Noviciaat en een Postulaat (proeftijd) voor kloosterlingen en was tevens kweekschool voor onderwijzeressen. Marie Andrea is bij de congregatie ingetreden op 19 mei 1901 en is er gestorven op 13 juni 1940 te Den Bosch. Er bestaan geen foto’s van haar.

Maria Catharina Koch (Tante Mies) *Loenersloot 19 augustus 1888 +Tilburg 29 augustus 1962 was ongehuwd, maar geen geestelijke. Maria Catharina is op de foto’s die van haar bestaan steevast een stevige vrouw. Op de een of andere manier zegt dit ook iets over haar persoonlijkheid. Hoewel we weinig weten over haar leven is duidelijk dat ze warme belangstelling voor haar familie had.

In de nalatenschap van mijn ouders vond ik tientallen post- en ansichtkaarten die Tante Mies vanuit Tilburg schreef. Soms formeel, soms openhartig, altijd warm. Al eerder konden we zien hoe zij voor haar zieke jongere zuster Theresia Barbara Koch heeft gezorgd, tot aan haar dood. Ook de verzorging van haar zus Margaretha Koch heeft Tante Mies voor lange tijd op zich genomen.

Misschien dat vroomheid en religie hierin een rol hebben gespeeld, in de teksten op de ansichtkaarten wordt iedere keer wel een misbezoek vermeldt, maar desondanks kun je bewondering opbrengen voor het feit dat zij, zelfs op hoge leeftijd, als een eeuwig bezig bijtje, deze vorm van mededogen in praktijk bracht. Als één na laatste telg overleed zij in het Elisabeth Ziekenhuis Tilburg.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close